zondag 24 november 2013

Stilte als sieraad

God prijzen in de stilte
Stilte ... Waar vind je dat nog tegenwoordig? Als ik naar mezelf kijk, dan is de stilte er pas als ik 's avonds in mijn bed lig. En zelfs dan is er nog het geluid van bijvoorbeeld voorbijrijdend verkeer of muziek van de buren. Stilte ... Ik moet het echt opzoeken. Bijvoorbeeld door in de auto de radio even niet aan te zetten of 's avonds de TV uit te laten. 

Stilte ... Het voelt soms haast onwennig. Ineens ben je alleen. Alleen met jezelf, met je eigen gedachten. Maar ook: alleen met God. Als alle stemmen om mij heen verstommen, als alle prikkels om mij heen die mijn aandacht afleiden, weg zijn dan ontstaat er ruimte. Ruimte om mijn aandacht op God te richten, ruimte om Zijn stem te leren verstaan.

Ik voerde onlangs een gesprek met iemand, die voortdurend afgeleid werd. Even iemand begroeten die langs liep, even zwaaien naar iemand die binnenkwam, even een telefoontje tussendoor en ik kon amper iets vertellen of hij wist er zelf wel wat over te zeggen. Op zo'n moment voel je je niet serieus genomen, haast wat aan de kant gezet. De eerlijkheid gebied te zeggen, dat ik mezelf er ook wel eens op betrap ... 

Stilte als respect
Het getuigt van respect voor de ander, wanneer ik stil ben als de ander spreekt. Wanneer ik stil ben, is er ruimte voor de ander om zijn verhaal te doen en ruimte voor mij om te luisteren. Stilte werkt twee kanten op: het schept ruimte om me te richten op de ander en tegelijk ook ruimte om de woorden van de ander tot me door te laten dringen.

In de Bijbel zien we dat ook steeds weer terug. "Omringd door de Levitische priesters zei Mozes tegen heel Israël: ‘Wees stil en luister, Israël. Vandaag bent u het volk van de HEER, uw God, geworden." (Deuteronomium 27:9) Wat had het volk Israël een hoop te klagen en te wensen! Maar nu, zegt Mozes, nu is het tijd om je mond te houden en te luisteren naar wat Gód te zeggen heeft!

Stilte om te vieren
Bijzonder is in dit verband de geschiedenis die we lezen in Nehemia 8. Het volk Israël is teruggekeerd uit ballingschap en ze vragen aan Ezra om de wet van God voor te lezen. Vervolgens leggen de Levieten het uit aan het volk. Het resultaat is, dat het volk in huilen uit barst. Ze ziet in hoe ver ze van God afgedwaald is. En dan staat er een opvallende tekst: "De Levieten maanden het volk tot stilte. Ze zeiden: ‘Wees stil, dit is een heilige dag, wees dus niet bedroefd.’" (Nehemia 8:11) 

Toen ik het las, kostte het even tijd voor de betekenis tot me door drong. Mijn eerste gedachte was: Het is toch juist mooi wat er gebeurt? Collectief zondebesef! De mensen zien in, dat ze zich moeten bekeren. Ze hebben oprecht berouw! Waarom dan stil zijn?

Ik begreep het pas toen ik het vers dat volgende nog eens goed las. "Toen ging iedereen eten en drinken. Ze deelden alles met elkaar en maakten er een groot en vrolijk feest van. Ze hadden begrepen wat hun was verteld." (Nehemia 8:12) Natuurlijk is het mooi wat er gebeurt! Maar blijven hangen in het zondebesef, verdriet en berouw past niet bij het karakter van de wet! Immers de wet is bedoeld tot zegen voor wie er naar leven, maar tot vloek voor wie er niet naar leven. (Deuteronomium 28) En dát is wat de Levieten het volk duidelijk willen maken: 'Niet treuren om de vloek, maar de zegen vieren! Want in dat verdriet zijn jullie vooral op jezelf gericht, in plaats van je te richten op de zegen die God wil geven. Stil zijn dus. Jezelf de mond snoeren en God de ruimte geven.'

Stilte als richtingwijzer
Stilte ... Ik kwam het ook tegen in de Psalmen in de NBV-vertaling. In de aanhef van Psalm 16 en 56 t/m 60 staat: "een stil gebed". Hoe kan een psalm, een lied, nu een 'stil gebed' zijn? Ik begreep het toen ik deze psalmen doorlas en een verbinding maakte met Nehemia 8:11 en Deuteronomium 28. In elk van deze psalmen legt David zichzelf het zwijgen op. Niet door zijn mond te houden, maar door zijn aandacht niet te vestigen op zijn ellende, maar helemaal op God en Gods grootheid! Gezien de omstandigheden waarin David zich op dat moment bevindt, was dat niet logisch! Hij zat flink in de ellende! Maar in plaats van zijn eigen nood bij God te brengen, gaat Hij God prijzen! In de lijn van wat de Levieten destijds tegen het volk zeiden en van Deuteronomium 28 richt David zich niet op zijn ellende, maar op de zegen die God wil geven aan wie zich richten op Hem. Puur geloofsvertrouwen! In Psalm 131:2 zingt hij: "Nee, ik ben stil geworden, ik heb mijn ziel tot rust gebracht. Als een kind op de arm van zijn moeder, als een kind is mijn ziel in mij." In al zijn moeiten weet David zich veilig bij God! Zo zijn deze 'stille gebeden' stuk voor stuk getuigenissen, die ons de juiste focus, de juiste blikrichting mee geven.

De oproep van de Levieten in Nehemia 8:11 en de blikrichting van Deuteronomium 28 klinkt later ook door bij de profeten. Het volk Van God leeft in zonde, dient de afgoden en gaat haar eigen gang. In plaats van zich op God te richten, zijn de mensen alleen maar met zichzelf bezig. En dus moet hen de juiste richting gewezen worden! "De HEER troont in zijn heilig paleis. Aarde, wees stil voor hem!" (Habakuk 2:20) "Wees stil voor God, de HEER, de dag van de HEER is nabij! De HEER zal een offermaaltijd houden en zijn genodigden heiligen." (Sefanja 1:7) "Wees stil voor de HEER, al wat leeft, want hij komt uit zijn heilige woning naar buiten." (Zacharia 2:17)

Stilte als sieraad
In de Statenvertaling en de NBG staat er in plaats van 'een stil gebed' boven de eerder genoemde psalmen: 'een (gouden) kleinood'. Dat betekent eigenlijk 'sieraad'. Deze vertaling past helemaal in dezelfde lijn. Midden in zijn ellende komt David niet met een klaagzang, maar met een sieraad voor zijn HEER! Ditzelfde lezen we ook over Hizkia: "Een stil gebed van koning Hizkia van Juda, toen hij ziek was en van zijn ziekte herstelde." (Jesaja 38:9)

Aanbidding wil zeggen: God prijzen midden in je zonde, je ellende, je ziekte of je zorgen. Dat is voor God als een sieraad! Ook Petrus benoemt het zo. "Maar in wat verborgen ligt in uw hart, in een zacht en stil gemoed. Dat is een onvergankelijk sieraad dat God kostbaar acht. (1 Petrus 3:4)

Ik moest ook denken aan de geschiedenis van de storm op het meer. De boot met daarin de discipelen en een slapende Jezus komt terecht in een hevige storm. En wat zeggen de discipelen? "Meester, kan het u niet schelen dat we vergaan?" (Marcus 4:38) Ze hebben alleen maar aandacht voor hun ellende! En wat doet Jezus? "Toen hij wakker geworden was, sprak hij de wind bestraffend toe en zei tegen het meer: ‘Zwijg! Wees stil!’ De wind ging liggen en het meer kwam helemaal tot rust." (Marcus 4:39) Hoewel Jezus het water hier toespreekt, klinkt hierin ook een hele duidelijke boodschap voor de discipelen door. Hun blikrichting is verkeerd! Jezus zegt ook tegen hen "Waarom hebben jullie zo weinig moed? Geloven jullie nog steeds niet?’ (Marcus 4:40) Hierin klinkt door: 'Waar is jullie stil gebed? Jullie kleinood?'

'Stilte is de zendtijd van de Heilige Geest' hoorde ik laatst iemand zeggen. Dat wil dus niet alleen zeggen letterlijk stil zijn en luisteren, maar vooral ook God prijzen en aanbidden in alle omstandigheden van je leven, juist wanneer je het moeilijk hebt! Dat kan alleen met hulp van de Geest. In Zijn kracht prijzen we God en in Zijn kracht mogen wij vervolgens Zijn stem leren verstaan. Juist in die moeilijke momenten. Ons rest slechts 'stil zijn' en net als Samuël zeggen: "Spreek, uw dienaar luistert." (1 Samuel 3:10)

2 opmerkingen:

  1. Dank je wel voor het schrijven van dit stukje. Het is leerzaam en ik heb er voor mezelf echt wat aan. Helemaal blij.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Een journalist interviewde bisschop Tutu en vroeg naar zijn tijd met God.
    “Als u bidt”, vroeg hij, “wat zegt u dan tegen God?”
    “Oh, meestal niet veel. Ik luister”, antwoordde bisschop Tutu.
    “Dus u luistert… wat zegt God dan tegen u?” vroeg de journalist.
    “Oh, meestal niet veel, Hij luistert”, antwoordde bisschop Tutu.
    De journalist keek hem verbouwereerd aan.
    “U begrijpt niet veel van gebed, hè?” zei bisschop Tutu.

    BeantwoordenVerwijderen